İstanbul Konaklarında Harem ve Selamlık: ‘İstanbul’un Bir Yüzü’ Romanında Fikri Paşa Konağı

Özet

Osmanlı Dönemi İstanbul Konaklarında görülen, cinsiyet örüntülerine ilişkin bir mahremiyet biçimlenişi olarak kabul edilen harem ve selamlık mekânları, 1920 yılında Refik Halid Karay’ın yazmış olduğu “İstanbul’un Bir Yüzü” adlı romanından yola çıkılarak incelenmiştir. Geleneksel Türk Evi’nin ve Türk toplumunun geçirdiği değişimler düşünüldüğünde, mahremiyet çerçevesinde oluşturulmuş sınırlamalar mekânsal farklılaşmayı beraberinde getirmiştir. Söz konusu mekânlara ilişkin var olan ayrışmanın ne anlama geldiği, mekânların içinde yaşayan bireyler tarafından nasıl kullanıldığı ve toplumsal gelişmelere bağlı olarak nasıl dönüşümler geçirdiğinin izlerini İstanbul’un Bir Yüzü romanından okumak mümkündür. Ele alınan roman, toplumsal ve sosyal yaşamı, belirli bir olay örgüsünde anlatırken, aynı zamanda konak hayatını da ele almıştır. Bu noktadan hareketle, Fikri Paşa Konağı’nın harem ve selamlık bölümlerine dair mekânsal organizasyonların yanında bu mekânların kullanım şekilleri göz önüne alınarak söz konusu mekânlar araştırılmıştır.