Yarım Kalan Bir Hikâye: Kimyahane

Özet

Türkiye miras koruma literatüründe, Osmanlı Devleti dönemindeki kazılar da dahil olmak üzere arkeolojik kazılar sonucu gün yüzüne çıkan ve müzelerde sergilenen objelerin konservasyon-restorasyon uygulamalarının tarihine ilişkin araştırmalar oldukça kısıtlıdır. Bu kısıtlı araştırmalar konunun irdelenmesi ve bilinmeyenlerin ortaya çıkarılması ihtiyacını doğurmuştur.
Türkiye Cumhuriyeti’nin ilanının hemen akabinde başlayan müzecilik faaliyetleri ve müze objelerinin bilimsel yöntemlerle konservasyonu paralel ele alınması gereken konular olarak görülmüş ve müzelerin bünyesinde koruma-onarım çalışmalarını yürütecek mekânların tesisi derhal planlanmaya başlanmıştır. Bu örneklerin ilki olan Kimya Laboratuvarı, genel bilinen adıyla Kimyahane, İstanbul Arkeoloji Müzeleri çatısı altında tesis edilirken Ankara müzelerinde de bu yönde adımlar atılmaya başlandığı görülür.
Kimyahane’nin kurulmasını gerektiren ihtiyaçlar, laboratuvar olarak hizmet verecek mekânın seçimi, bu mekânın kullanılmak üzere iyileştirilmesi, gerekli tesisat ve aksamla donatılması ve laboratuvar olarak seçilen yapının özellikleri bu çalışmada kronolojik olarak aktarılmaktadır. Kimyahane binası ilk olarak tek odalı bir laboratuvarken ek bütçelerle binası genişletilmiş ve zaman içinde Heykel Atölyesi, Fotoğraf Atölyesi, fumigasyon istasyonu ve mulaj deposunun da eklenmesiyle oldukça kapsamlı bir konservasyon merkezine dönüşmüştür. Kapsamlı bir laboratuvara dönüşmüşken bu kuruluşun idari yapısının değiştirilmesi, yeni bir isim ve oluşum altında yeni binasına taşınması ve sonrasında geçirdiği süreç bu makalede ele alınmaktadır. Son olarak bu çalışmada halen restorasyonu süren Kimyahane yapısının günümüzdeki durumu hakkında bilgi verilmekte ve yapının Türkiye kültür tarihindeki önemine dikkat çekilmesi amaçlanmaktadır.
Bu çalışma ağırlıklı olarak arşiv araştırmalarına dayanmaktadır. Başta İstanbul Arkeoloji Müzeleri arşivi olmak üzere, Koç Üniversitesi, Suna Kıraç Kütüphanesi, Hadi Tamer Belgeleri Koleksiyonu, Boğaziçi Üniversitesi Aziz Ogan Belgeleri ve Kimyahane’de daha önce çalışmış uzmanların ailelerinin arşivleri bu çalışmanın bir araya getirilmesi için kullanılmıştır.