Kamusal Mekânların Toplumsal Boyutları Üzerine Bir Değerlendirme

Özet

Kent planlama ve kentsel tasarım literatüründe, kamusal mekânların daha çok mekânsal nitelikleri ve temel işlevleri üzerinden ele alındığı görülmektedir ve kamusal mekânların temel işlevleri de rekreatif ya da sosyalleşme olanakları açısından tanımlanmaktadır. Kentlerin ideal tanımıyla barındırdığı düşünülen çoğulluk, çeşitlilik ve farklı olanların bir arada bulunabilmesi haline referansla kamusal mekânlar, kentsel yaşamın özü olarak kabul edilmektedir. Son dönemde özel sektörün kamu alanındaki hizmetleri sunmaya başlaması, kamusal mekânları ve toplumu da derinden etkilemiştir. Sonuç itibariyle, kamusal mekânların kamusal niteliklerini yitirmeye başladığı kaygısıyla, kamu kullanımına açık mekânların kamusallık düzeylerini anlamak için ölçütler geliştirilmeye başlanmıştır. Ancak bu ölçütler mekânın fiziksel niteliklerine odaklanmaktadır. Sosyal bilimler literatüründeki çalışmalarsa, kentlerdeki kamusallığı, ifadeye dayalı eylemsellik boyutuyla ele almaktadırlar. Burada önemli bir kavram, kamusal alandır. Kamusal alan kavramı, yurttaşların fikir beyan edebildikleri, kamusal tartışma alanıdır. Kamusal alanın oluşmasında mekânsal bir koşul yoktur, ifade alanı olarak gerçek ve sanal (medya, gazete, internet) tüm aracılar, kamusal alanın oluşmasında taşıyıcıdır. Sosyal bilimler literatüründe, kamusal mekânların mekânsal sınırları dışında ele alındığı ve kavramın sınırlarının ifade özgürlüğü ve temsil alanına genişletildiği görülmektedir. Kamusal mekânların üretiminde rol oynayan kentsel planlama ve kentsel tasarım yaklaşımlarının, toplum bilimlerindeki yaklaşımlardan beslenmesinin, kentin kamusallığını anlamada önemli olduğu ve kamusallığı mekânsal sınırların ötesinde anlayabilmek açısından fırsatlar sunduğu düşünülmektedir.