Kentsel Mekânda Metaforik Yaklaşımlar: Nesnel Tasarım Kriterleri Bağlamında Bir Analiz Yöntemi Önerisi

Kentsel Mekânda Metaforik Tasarım Yaklaşımı

Özet

Kolektif yaşamın vücut bulduğu yer olarak kentsel mekânlar, kentlilerin birbirleriyle iletişime geçtikleri yegâne noktalardır. Hüznün, acının, isyanın veya neşenin, kutlamanın, sevincin adresi kent mekânları, sadece somut verilerin dikkate alınmasıyla tasarlanamaz; çünkü duygu barındırır, bir geçmişe sahiptir ve “izler” taşır. Tüm bu soyut durumlar da tasarlanan mekânın değerlendirilmesi gereken verileri arasında yer almaktadır. Bu çalışma ile amaçlanan, kavramların tasarım süreçlerine etkisini ve fiziksel olarak mekâna aktarılış biçimlerini metafor yoluyla ortaya koymaktır. Bu çalışma kapsamında, metafor ve kentsel mekân kavramlarına bu doğrultuda bakılmış ve hem disiplin içi hem de disiplinler arası tanımlar ile kuramsal yaklaşımlara yer verilmiştir. Tanımlar ve kuramsal yaklaşımlar ışığında literatürdeki eksikliği sebebiyle, kentsel tasarım disiplini açısından metaforik tasarım yaklaşımı oluşturulmuş ve kategorize edilmiştir. Kent-metafor ilişkisini irdelemek için çalışma kapsamında kentsel mekâna ait birçok örnek incelenmiştir. Bu ilişkinin her bölgede, her zamanda oluştuğunu tespit edebilmek için örnekler farklı coğrafyalardan ve farklı tarihsel dönemlerden seçilmiştir. Her mekânın tasarım sürecine bakılmış ve tasarıma kaynaklık eden fikirler derinlemesine tartışılmıştır. Çalışma kapsamında verilen tüm örneklerin içindeki metaforik tasarım fikirleri, uygulamaya geçiriliş biçimlerinin tetkik edilebilmesi için tasarım ilkeleri (nesnel tasarım kriterleri ve tasarım bileşenleri adlı iki başlık altında) bağlamında incelenmiştir. Bu sayede, metafora konu olan kavramsallığın uygulamada mekâna fiziksel olarak yansırken temelde, tasarım ilkelerinin başat unsurları sayesinde aktarıldığı ortaya konmuştur. Çalışmanın sonucunda, metaforik tasarım yaklaşımının tarihsel sürecin birçok periyodunda kullanıldığı vurgulanmış, kavramların mekâna yansımasındaki en önemli araçlardan biri olduğu belirtilmiştir.