Taş Kömürü Kimliği ve İki Kentin Endüstri Mirasına Bakışı; Zonguldak ve Essen Üzerine Bir Karşılaştırma

İki Kent ve Taş Kömürü Kimliği

Özet

Kentlerin kimliğini onları diğer kentlerden ayırmak için sahip oldukları özgün özellikleri tanımlar ve kentler bu özellikleri üzerinden tariflenir. Kentsel kimlik, bu özgünlük halinin yitirilmeye başlanması ile zaman içinde yaşanan kültürel, sosyal, ekonomik, politik, mekansal değişimler bağlamında farklılaşabilir. Bu çalışma kentsel kimliği taş kömürü üzerinden tanımlanan Zonguldak ve Essen kentlerine odaklanır. Bu kentlerin geçmişleri incelendiğinde özellikle 20. yüzyılın ilk yarısına kadar benzer gelişim çizgileri olduğu, ancak bu yüzyılın sonlarında kentlerin taş kömürü endüstrisi ile ilişkilerinin zayıfladığı anlaşılır. Almanya bütün kömür santrallerini ve taş kömürü ile ilişkili tesislerini kapatarak daha sürdürülebilir bir yaklaşımı tercih ederken Türkiye bu bağlamda farklı stratejiler izler. Bu nedenle, bu çalışmada bu kentlerin kentsel kimliklerinin değişimi karşılaştırmalı bir biçimde analiz edilir. Çalışmanın amacı bu iki kentin kentsel kimliklerini incelemek, kimliklerin değişim hikayesini sorgulamak, bu değişimin benzer ve farklı yanlarının altını çizmektir. Taş kömürü ekseninde gelişen bu kentler endüstri mirası bağlamında benzer mekansal karşılıklara sahip olduklarından kentsel kimliklerinin değişimi konusunda endüstri yapılarının yeniden işlevlendirilmesi konusu özellikle ele alınır. Çalışma kapsamında ilk olarak kentsel kimlik kavramına vurgu yapılır, kimlik ve kimlik oluşturma fikirleri üzerine kuramsal bir çerçeve çizilir. Ardından, kentsel kimliğin değişiminde endüstri yapılarının yeniden işlevlendirilmesi sorgulanır. Vaka incelemesi olarak kentsel kimlikleri taş kömürü üzerinden şekillenen Zonguldak ve Essen kentlerini ele alan çalışma, bu madenin her iki kentin de kentsel gelişimini nasıl etkilediğine işaret eder. Daha sonra, kentlerin çizdikleri farklı rotalara yoğunlaşır ve kentsel kimliğin değişimini sorgular. Bunların sonucunda, Almanya’nın taş kömürü endüstrisinden çıkışı ile Ruhr Bölgesi ve Essen’deki kentsel dönüşümün bütüncül bir yaklaşımla gerçekleştiği anlaşılırken Zonguldak örneğinde ise böylesine kapsamlı ve bütüncül bir planlamadan bahsedilemediği görülür.