Kamusal Açık Mekânlarda “Yer Bağlılığı”: İzmir-Bostanlı Kıyı Düzenlemesi Örneği

Kamusal Açık Mekânlarda “Yer Bağlılığı”

Özet

Kamusal açık mekânların kullanıcısıyla etkileşime girerek güçlü bağlar kurabilmesi beklenmektedir. Kentsel tasarım projeleri bu bağın kurulmasını ve güçlenmesini sağlayabildiği gibi, var olan bağların zarar görmesine ve yer duygusunun yok olmasına sebep olabilmektedir. Kamusal açık mekânların yeni projelerle geçirdiği dönüşümün kentlilerin yer ile kurduğu ilişkiyi ne yönde etkilediğini anlamak için, bu ilişkileri deşifre edecek yaklaşımların geliştirilmesine ve uygulamalı çalışmaların artmasına ihtiyaç vardır. Çalışma, bu yaklaşımı “Yer Bağlılığı Teorisi” çerçevesinde, “İzmir Deniz” projesiyle yenilenen kıyı mekânlarından biri olan Bostanlı Kıyısı üzerinden geliştirmeyi amaçlamıştır. Yeni düzenleme sonrasında kullanıcıların mekânla nasıl bir bağ kurdukları, psikolojik süreçlerin nasıl işlediği ve bu süreçlerde mekânın hangi bileşenlerinin etkili olduğu sorularına yanıt aranmıştır. Bostanlı Kıyı Düzenlemesi kapsamında tasarlanan “Gün Batımı Terası ve Yaya Köprüsü” projesinin uygulandığı bölgede alan çalışması gerçekleştirilmiş, basit gözlem, yüz yüze görüşme yöntemi ve anket tekniğine başvurulmuştur. Anketin yapılandırılmasında literatürde yer bağlılığını açıklayan ve kullanıcıları, psikolojik süreçleri ve yerin özelliklerini dikkate alan kuramsal model kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre kamusal açık mekânın kullanıcı gereksinimlerini karşılayacak çeşitlilikte eylem örüntüsüne, dolayısıyla işlevsel değere sahip olduğu, kullanıcıların yerle kurdukları ilişkide daha çok duygusal sürecin etkili olduğu, hem duygusal, hem bilişsel süreçte doğal bileşenlerin etkisinin yapılı çevre bileşenlerinin etkisinden daha güçlü olduğu, yerin sosyal boyutuyla da değer taşıdığı gibi sonuçlar dikkati çekmiştir. Ancak, yer bağlılığının bir göstergesi olan çevresel sorumluluk davranışlarının sergilenmiyor olması, yer bağlılığını ölçen bazı maddelerin ortalama değerlerinin görece düşük çıkması, anılara yönelik soruyu az sayıda katılımcının cevaplamış olması ve cevapların yarıya yakınının düzenleme öncesine ait olması, alanda yer bağlılığının henüz gelişme sürecinde olduğunu göstermektedir.