Marmaray Hattı İstasyonlarının Toplu Taşıma Odaklı Kentsel Gelişme Yaklaşımına Uygunluk Açısından İncelenmesi

Marmaray Hattında Toplu Taşıma Odaklı Gelişme

Özet

Dünya genelinde yaşayan nüfusun kentlerde yoğunlaşması kentte mekânsal ve sosyo-ekonomik baskı oluşturmakta ve bu baskı kentin sürdürülebilir yaşam standartlarını olumsuz yönde etkilemektedir. Bu çalışma için özellikle kentsel toplu ulaşım sistemlerinin kentin nüfus artışıyla paralel olarak planlanmaması, kentte kontrolsüz mekânsal büyümeyi etkilemesi temel sorun olarak görülmüştür. Sürdürülebilir kentsel gelişme ve sürdürülebilir ulaşım olgularının ikisini de kapsayan ve entegrasyonunu sağlayan ‘’Toplu Taşıma Odaklı Kentsel Gelişme Modeli (Transit-oriented Development - TOD)’’ söz konusu ulaşım kaynaklı kentsel bozulmaların çözülmesi için uygun kuram olarak seçilmiştir. Dünyada yapılan çalışmalarda TOD yaklaşımı genellikle kentin yeni gelişme bölgelerindeki planlama politikaları kapsamında uygulanmaktadır. Bu çalışma halihazırda kentleşmiş bir bölge olan Marmaray Hattı çevresinde incelenmesiyle özgünlük oluşturmaktadır. Hat uzunluğunun fazla olmasından dolayı etki alanının daha fazla olduğu düşünülerek, Anadolu Yakası’ndaki istasyonlara yoğunlaşılmıştır. Hat çevresinin özellikle şehir içi yolculuklar için tercih edilen bir hat olmasının sağlanması için TOD uygulamasının uygunluğu ölçülmektedir. Yöntem olarak, Cervero’nun 5D (density, diversity, design, destination accessibility, distance to transit) yaklaşımı temel alınmıştır. Bu yaklaşım doğrultusunda çalışma alanı için dört temel değerlendirme kategorisi bulunmaktadır. Yoğunluğu artırılmış yapılaşmış çevre, arazi kullanım çeşitliliği, erişilebilirlik ve yaya odaklı kentsel tasarım ile toplu ulaşım sistemlerine olan mesafe belirlenen kategorilerdir. Bu başlıklar altında on iki parametrenin hesaplaması yapılmıştır. Ardından hesaplanan değerler analitik hiyerarşi süreci ile değerlendirilip, her istasyon için farklı bir TOD endeksi hesaplanmıştır. Endeks değerlerine göre incelenen istasyonların TOD uygulaması için uygun olup olmadıkları gözlemlenmiştir.